تعریف و مفهوم کلی: تبصره ماده ۱۰۰ قانون مالیاتهای مستقیم در واقع یک طرح تشویقی سازمان امور مالیاتی برای مشاغل کوچک و متوسط است. بر مبنای این تبصره، اگر مجموع فروش کالا و خدمات یک مؤدی در سال مالیاتی از حد نصاب تعیینشده (معمولاً چند صد برابر معافیت مالیاتی سالانه) تجاوز نکند، آن مؤدی میتواند بهجای ارائه اظهارنامه کامل مالیاتی و نگهداری دفاتر قانونی، مالیات خود را بهصورت مقطوع (ثابت) پرداخت کند. به عبارت دیگر، در صورت واجد شرایط بودن، سازمان امور مالیاتی سقف مالیاتی مشخصی برای او تعیین کرده و مودی را از ارائه اظهارنامه و مدارک معاف میکند. این سازوکار باعث تسهیل فرآیند مالیاتی مؤدی و تشویق به پرداخت مالیات شده و هزینههای نگهداری اسناد را کاهش میدهد.
برای بهرهمندی از مزایای تبصره ماده ۱۰۰ معمولا باید شرایط زیر فراهم باشد:
مهمترین مزیت تبصره ماده ۱۰۰، معافیت از نگهداری دفاتر و ارائه اظهارنامه مالیاتی است. به عبارت دیگر، مؤدیان مشمول این تبصره از تسلیم اظهارنامه عملکرد و ارائه اسناد و مدارک مالی مربوط به آن سال معاف میشوند.
تنها پرداخت مالیات مقطوع تعیینشده توسط سازمان کافی است تا تکلیف مالیاتی آنها برای آن سال روشن گردد. این روش باعث کاهش بار رسیدگی مالیاتی برای سازمان و هزینههای حسابداری برای مؤدی میشود. به گفته منابع معتبر، «سازوکار تبصره ۱۰۰ باعث میشود صاحبان مشاغل کوچک و متوسط از پیچیدگیهای نگهداری دفاتر قانونی، ارائه اسناد و تنظیم اظهارنامه معاف شوند و تنها با تأیید فرم مالیات مقطوع در سامانه، تکلیف مالیاتی آنان روشن گردد.»
طبق آخرین دستورالعملها (عملکرد سال ۱۴۰۲ و ۱۴۰۳) محدوده مشمولان تبصره ۱۰۰ به شرح زیر است:
گروه مشمول: همه صاحبان مشاغلی که مجموع فروش خالص کالا و خدمات آنها در سال مورد نظر حداکثر تا میزان تعیینشده (مثلاً ۱۸۰ میلیارد ریال برای سال ۱۴۰۲ و ۲۱۶ میلیارد ریال برای سال ۱۴۰۳) باشد و فرم مالیات مقطوع برای آنها بارگذاری شده باشد. این گروه از مودیان از نگهداری دفاتر و اسناد و تسلیم اظهارنامه مالیاتی برای آن سال معاف میشوند.
_ افرادی که فروش یا درآمد سالیانه آنها از سقف تعیینشده تجاوز کرده (فروش بالای ۲۱۶ میلیارد ریال در سال ۱۴۰۳ یا بالای ۴۳۲ میلیارد ریال در مشارکتها)
_ کسانی که فرم تبصره ۱۰۰ تا مهلت مقرر (مثلاً ۱۵ شهریور سال ۱۴۰۴) در سامانه مودیان برایشان بارگذاری نشده باشد.
_ رخی مشاغل خاص که ملزم به استفاده از سامانههای خاص (مانند فروشگاههای ثابت، داروخانهها، پزشکان دارای کسر علیالحساب و…) هستند. مثلاً پزشکانی که طبق قانون بودجه مکلف به ۱۰٪ علیالحساب هستند، یا صاحبان مشاغلی که موظف به صدور فاکتور الکترونیکی شدند و عمل نکردهاند، نمیتوانند از تبصره ۱۰۰ استفاده کنند. همچنین در صورت وقوع گزارش تخلف مالیاتی (سوتزنی)، فرم تبصره ۱۰۰ برای مؤدی فعال نخواهد شد.
مراحل کلی استفاده از تبصره ماده ۱۰۰ عبارتاند از:
بررسی واجد شرایط بودن: ابتدا باید مشخص کنید آیا مجموع فروش سال قبل شما در حد نصاب تبصره ۱۰۰ بوده است (مثلاً ≤۲۱۶ میلیارد ریال در سال ۱۴۰۳) و سایر شرایط ذکرشده را دارید یا خیر.
پس از تأیید فرم، تا پایان خرداد (یا شهریور هر سال بسته به دستورالعمل) باید مالیات قطعی را پرداخت کنید. چنانچه یکجا قادر به پرداخت نباشید، دستورالعمل تبصره ۱۰۰ امکان پرداخت تقسیطشده را هم فراهم میکند. بر اساس اعلام سازمان امور مالیاتی، در عملکرد ۱۴۰۳ مودیان میتوانند مالیات مقطوع خود را در ۲، ۳، ۵، ۷ یا ۹ قسط مساوی پرداخت کنند.
تعهدات اطلاعاتی: سازمان امور مالیاتی با استفاده از تراکنشهای بانکی و اطلاعات ثبتشده، مبلغ مالیات مقطوع را محاسبه میکند. چنانچه پس از پرداخت مشخص شود فروش واقعی شما بالاتر بوده است، سازمان آن را اصلاح میکند و در صورت تخطی جدی ممکن است مالیات را طبق مقررات ماده ۹۷ با جریمه محاسبه کند. اگر اختلاف کمتر از سقف قانونی بود اما بیش از ۱۵٪ اختلاف وجود داشته باشد، فقط مابهالتفاوت مالیات مطالبه میشود.
